Z fizjologicznego punktu widzenia jedzenie ma zaspokoić głód i dać poczucie sytości. Na pozór prosty mechanizm – jemy gdy jesteśmy głodni, przestajemy gdy się najedliśmy. Proste, ale tylko w teorii.

Hierarchia potrzeb

Zgodnie z piramidą Maslowa głód i pragnienie to jedne z podstawowych potrzeb fizjologicznych, które człowiek musi w pierwszej kolejności zaspokoić po to, aby móc realizować potrzeby wyższego rzędu, takie jak poczucie bezpieczeństwa, miłości, przynależności, szacunku, uznania i samorealizacji. Gdy dokładnie przyjrzymy się piramidzie okaże się, że jedzenie nie występuje tylko u jej podstawy, ale pełni w naszym życiu wiele innych funkcji. Poniżej wskażę kilka przykładów – w mojej opinii najczęściej występujących – odnoszących się do psychospołecznych ról jedzenia.

  1. Jedzenie redukuje stres i napięcie – zjedzenie produktu czy posiłku, który w naszej opinii jest smaczny i kojarzy nam się z przyjemnością (np. słodycze, pizza, chipsy, alkohol) daje nam natychmiastową, łatwo dostępną i stosunkową tanią przyjemność. Jedzenie działa wówczas na nas jak środek uspokajający i rozładowujący nieprzyjemne napięcie. Pomaga również radzić sobie z innym nieprzyjemnymi uczuciami jak złość czy smutek. Jedząc – często w sposób nieświadomy – kompensujemy nasze niezaspokojone potrzeby psychiczne, np. bliskości, zrozumienia, akceptacji.

slodycze

  1. Jedzenie jako wyraz lęku przed nowymi wyzwaniami, rozwojem, ucieczka od problemów – paradoksalnie nadwaga czy otyłość stanowi dla nas usprawiedliwienie dla niepodejmowania w życiu nowych wyzwań i aktywności, np. praca jest dla mnie źródłem frustracji, lecz zamiast podejmować kroki w kierunku zmiany (co naturalnie wymaga od nas dodatkowego wysiłku, a skutki decyzji są niepewne) zaczynamy stawiać sobie warunki. Najpierw schudnę, potem zmienię pracę. Dodatkowo w sposób nieświadomy możemy podejmować działania, które powodują, że nie chudniemy. 
  1. Jedzenie jako forma okazywania uczuć, podtrzymanie więzi i relacji – wyrażanie troski i miłości wobec bliskich poprzez przygotowywanie posiłków i ich wspólne spożywanie. Należy zwrócić w tym miejscu uwagę na skłonności do przekarmiania, które mogą wynikać z trudności w wyrażaniu swoich uczuć w inny niż poprzez jedzenie sposób, np. poprzez przytulanie, rozmowę.
  1. Odmowa jedzenia jako sposób na komunikowanie swoich negatywnych uczuć – zjawisko często obserwowane jest w relacjach pomiędzy rodzicami a dziećmi. Dzieci, które nie mogą w sposób swobodny wyrażać swoich opinii, są często karcone lub te, które są do jedzenia przymuszane mogą manifestować swoje negatywne uczucia poprzez odmowę jedzenia. Co ciekawe, zaobserwowano, że dzieci, które skutecznie odmawiają przyjmowania posiłków mają wpływ na kontrolę relacji panujących w rodzinie.

 

Miejmy świadomość, że podjęcie decyzji o odchudzaniu nie będzie wiązało się tylko ze zmianami w zakresie ilości i jakości przyjmowanych posiłków. Podejmując jedną decyzję wkroczymy w wiele innych obszarów naszego życia. Nagle może okazać się, że zostaniemy pozbawieni możliwości jedynego i najskuteczniejszego (w naszej opinii) sposobu na redukowanie stresu i napięcia pod postacią słodyczy.